و درعين‌حال به لطف او اعتراف و ايمان دارند : « همانا خداوند دوست مىدارد كه اثر نعمتش را بر بنده‌اش ببينند . » « 1 » . پس هرگاه مسئله را بر اين نحو مطرح كنند ، بهره‌ورى معتدل از نعمت‌هاى خدادادى از عناصر طبيعت ، تنها مباح نخواهد بود ، بلكه مستحب خواهد بود ، از آن جهت كه به ما اجازه مىدهد تا برهانى بر سپاس‌مان در برابر منعم با لطف و كرم داشته باشيم . 3 - استثنائات محروميّت ارادى از چيزهايى كه خداوند دست ما را نسبت به آنها بازگذاشته بود ، در اين صورت شبيه اعتراض زشت و ناپسندى است بر مقاصد لطف الهى ، و به‌طور خاص اين مورد بر حالات استثنائى صدق مىكند كه شرع مقدّس مىخواهد بر ما ارزانى بدارد در برابر برخى از سختىها ، و در حقيقت اين موارد بيانگر برخى از استثنائات از قانون كلّى است : « خداوند دوست دارد كه رخصت‌هايى مرحمت كند ، چنان‌كه دوست مىدارد ، اوامر اكيد او انجام گيرد و يا نمىپسندد كه معصيت او را مرتكب شوند . » « 2 » . بنابراين ؛ هركس اين‌ها را به دليل روح نظام و موافقت كلّى انجام دهد و نه از باب افراط و تفريط ، اين شخص به فوق مرحلهء برائت توده‌ها ارتقا

--> - 5466 ؛ قواعد الأحكام : 1 / 38 ؛ المستدرك على الصّحيحين : 1 / 78 ، حديث 69 ؛ مختلف الشّيعه : 1 / 38 ؛ سنن ترمذى : 4 / 361 ، حديث 1999 ؛ ارشاد الأذهان : 1 / 57 ؛ مجمع الزّوائد : 1 / 98 ؛ وسائل الشيعه : 5 / 14 ، حديث 7 ؛ المعجم الأوسط : 5 / 60 ، حديث 4668 . ( 1 ) - ر ك : سنن ترمذى : 5 / 123 ، حديث 2818 ؛ خصال ، صدوق : ص 613 ؛ المعجم الأوسط : 5 / 61 ، حديث 4668 ؛ تحف العقول : 56 ؛ مسند أحمد : 2 / 311 ، حديث 8092 ؛ وسائل الشّيعه : 3 / 362 ، حديث 4 ؛ مسند طيالسى : 1 / 299 ، حديث 2261 ؛ مكارم الأخلاق طبرسى : 103 ؛ المعجم الكبير : 18 / 135 ، حديث 281 ؛ بحار الأنوار : 10 / 92 . ( 2 ) - اين حديث را در روايت اوّل ، بزّار از قول ابن عبّاس نقل كرده است ، همان‌طورى كه در التّرغيب و التّرهيب حافظ منذرى آمده : 2 / 92 ، حديث 1611 ، و به روايت دوم ، احمد از ابن عمر روايت كرده : 2 / 108 ، حديث 5866 و 5873 ( مترجم عربى ) ؛ صحيح ابن حبّان : 2 / 69 ، حديث 354 ؛ موارد الظّمآن 1 / 228 ، حديث 913 و 914 ؛ مجمع الزّوائد : 3 / 162 ؛ سنن كبراى بيهقى : 3 / 140 ، حديث 5199 ؛ المصّنف ابن ابى شيبه : 5 / 317 ، حديث 26472 ؛ المعجم الأوسط : 3 / 89 ، حديث 2581 و : 5 / 275 ، حديث 5302 ؛ مسند أبو يعلى : 1 / 142 ، حديث 154 ؛ المعجم الكبير : 10 / 84 ، حديث 10030 و 11 / 323 ، حديث 11880 .